معرفي من
|
حامد بخشي عضو هيات علمي جهاد دانشگاهي مشهد و دانشجوي دكتراي جامعه شناسي اقتصادي و توسعه در دانشگاه فردوسي مشهد است. موضوعات تحقيقاتي مورد علاقه او به لحاظ روش شناختي، مطالعات اسنادي به ويژه تحليل محتواي رسانه ها و به لحاظ نظري، جامعه شناسي فرهنگي است. در حال حاضر در برخي دانشگاه هاي شهر مشهد مشغول به تدريس است.
|
|
دلیل توسعه یونان باستان چه بود؟
مروری بر فصل اول کتاب «چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت؟» از دکتر کاظم علمداری
علمداری فصل اول کتاب خود را به بررسی مقایسه ای توسعه یونان باستان نسبت به جوامع مجاور- به ویژه ایران باستان- اختصاص داده است. مبتنی بر پیش فرض های نظری کتاب، او تلاش می کند تا توسعه یافتگی یونان باستان را بر اساس عوامل مادی- جغرافیایی، اجتماعی و اقتصادی- تبیین کند.
خلاصه علل توسعه یافتگی یونان باستان بدین قرار است که یونان بر خلاف جامعه ایران، یک جامعه مبتنی بر کشاورزی نبود، بلکه بر عکس، اقتصاد اصلی یونان توسط «تجارت» می گردید. این کشور حتی بخشی از گندم مورد نیاز خود را نیز از ایتالیا وارد می کرد. همین تجارت به عنوان محور اصلی اقتصاد یونان باستان، پیامدهایی به همراه داشت. برخی از این پیامدها عبارتند از:
- آشنایی یونان با تمدن های مجاور نظیر فنیقی ها، مصریان و ...
- تبدیل روابط عشیره ای و گروهی به روابط فردگرایانه
- تشکیل و تقویت شهرها به جای روستاها
- عدم وابستگی به زمین که کند کننده روند توسعه است.
همچنین موقعیت جغرافیایی یونان و مجاورت دریا، امکان ارتباط با سایر مناطق را برای آنان فراهم می ساخت که خود تسهیل کننده انتقال فرهنگ های مختلف به این کشور بود. نویسنده همچنین بیان می دارد که رشد روابط کالایی و پولی در یونان موجب به هم ریختن مناسبات قبیله ای، طبقاتی شدن جامعه و افزایش تقسیم کار گردید.
این عوامل، که به طور ضمنی می توان در مقایسه با جامعه کشاورزی ایران و سایر جوامع منطقه بین النهرین و خاورمیانه قرار داد، موجب توسعه علمی و اقتصادی یونان نسبت به جوامع پیرامون خود گشت.
علمداری در بخش دیگر این فصل به طور مفصل به دین و اسطوره های یونانی و تاثیر آنها بر توسعه یونان می پردازد.
چنانچه در یادداشت پیشین مطرح شد، نویسنده گرچه قائل به تقدم علل مادی و اقتصادی بر عوامل فرهنگی و ذهنی است، اما در کنار وضعیت معیشتی و اقتصادی جامعه، بر تاثیر دین و به ویژه جدایی دین و دولت از یکدیگر تاکید ویژه دارد. از این رو، مولف با بررسی اسطوره ها و فلسفه یونان تلاش می کند تا انسان محوری و خصائل خاص فرهنگ یونانی را نسبت به سایر فرهنگ های مجاور نشان دهد. او معتقد است که «دین یونانی مانع توسعه نبود» و برای تایید نظر خود می آورد که:
«روحانیان دین یونانی در اساس به اداره مراسم و مناسک دینی اشتغال داشتند و هرگز اتوریته و قدرتی برای پاسخ دادن به پرسش های اساسی و حیاتی انسان نداشتند»(ص 111).
همچنین فلسفه یونان را یک فلسفه مادی معرفی می کند که پیامد آن آزادی تفکر انسان است.چراکه خدایی در این فلسفه وجود ندارد که بر اندیشه افراد قیود و بندهایی بگذارد. به زعم نویسنده، اسطوره یونانی نیز یک اسطوره انسان محور است، چرا که در آنها خدایان اشتباه می کنند، شبه انسان هستند و انسان ها خود سرنوشت خود را تعیین می کنند. این ویژگی ها موجب شده تا دین و فرهنگ در جامعه یونان، نه تنها مانع توسعه نباشد، بلکه تسهیل کننده آن قرار گیرد.
در یک نگاه کلی به فصل اول این کتاب، استدلال ها و توضیحات آن چندان قانع کننده نمی نماید. حتی بخش اول این فصل که به تبیین اقتصادی و ساختاری توسعه یونان می پردازد، مقایسه مناسبی با جامعه ایرانی یا جوامع مشابه صورت نمی گیرد. اما خلاء اصلی تر در بخش دوم است که به اسطوره، فلسفه و دین یونانی می پردازد. هر سه بخش استدلالی نویسنده جای شک و تردید و تحقیق بیشتر دارد. فلسفه یونانی در نقطه اوج آن - که ظهور سقراط، افلاطون و ارسطو باشد- اساسا فلسفه ای متافیزیکی بوده است. در فلسفه افلاطون که احتمالا بسیار شباهت به عقاید سقراط دارد، اساسا این ایده است که تعیین کننده امورات مادی است و فلسفه ارسطو که وجه فیزیکی بیشتری نیز دارد، به اثبات وحدت صنع می پردازد. فلسفه اسلامی نیز لااقل تا پیش از ظهور صدرالمتالهین، تا حد بسیاری همان فلسفه یونانی بوده است؛ نه آنچنانکه مولف از فشاهی نقل می کند، صرفا «الهیات و عدل الهی» باشد.
به همین سان، اسطوره یونانی در مقایسه با اسطوره ایرانی وجه خداگرایانه و متافیزیکی بیشتری داشته است. اگر بخش قابل توجهی از ماجراهای اسطوره های یونانی در دنیای خدایان که خارج از دنیای انسان هاست اتفاق می افتد، اسطوره ایرانی سراسر در همین دنیا و توسط قهرمانان انسانی این دنیایی- همچون زال و رستم و اسفندیار- رخ می دهد. از این رو نمی توان اسطوره یونانی را نسبت به اسطوره ایرانی انسان محورتر دانست. همچنین است دین یونانی که نویسنده معتقد است صرفا به برگزاری مناسک می پرداخته، و این در حالی است که بسیاری از معابد نظیر معبد المپ و دلفی، یکی از کارکردهای اصلی آنان ارائه پیشگویی ها و راهکارهای احتمالی برای مقابله با دشمنان بوده است.
فصل اول کتاب، گرچه شامل نقل قول هایی از کتب و نویسندگان مختلف است، ولی به نظر می رسد انسجام کافی متقاعد کننده ای ندارد. گرچه اشرافی کامل بر تاریخ یونانی و به دنبال آن اسطوره و فلسفه یونان از یک جامعه شناس انتظار نمی رود، ولی هنگامی که این ها مبنای استدلال جامعه شناختی قرار می گیرند، نیاز به این است که فرهنگ و تمدن یونانی به طور کامل شناخته شود و صرفا به استناد برخی نگرش ها به فلسفه یونانی یا اسطوره و دین این جامعه استناد نشود.
ارسال کننده:bakhshi تاریخ: 1388.04.19
|
نظرات شما
در مورد این مطلب نظر بدهید.
|
بازديدكنندگان
بازديدكنندگان امروز: 12 بازديدكنندگان ديروز:563 مجموع بازديدها: 860652
كاربران برخط
در حال حاضر 0 كاربر عضو برخط.
کاربر ميهمان خوش آمديد عضوشويد.
|
