معرفي من
|
حامد بخشي عضو هيات علمي جهاد دانشگاهي مشهد و دانشجوي دكتراي جامعه شناسي اقتصادي و توسعه در دانشگاه فردوسي مشهد است. موضوعات تحقيقاتي مورد علاقه او به لحاظ روش شناختي، مطالعات اسنادي به ويژه تحليل محتواي رسانه ها و به لحاظ نظري، جامعه شناسي فرهنگي است. در حال حاضر در برخي دانشگاه هاي شهر مشهد مشغول به تدريس است.
|
|
ماهیت علیت احتمالی از چیست؟
آیا احتمالی بودن علیت از ذات نامتعین پدیده بر می خیزد یا از کثرت متغیرها؟
یک قول آن است که می گوید اینکه علیت در علوم اجتماعی احتمالی است به خاطر آن است که انسان ماهیتا پیش بینی ناپذیر است و نمی توان جبر را بر انسان حاکم کرد. بر اساس این نظر چون انسان جبرپذیر نیست و آزاد است، جامعه انسانی هم جبر پذیر و به تبع آن پیش بینی پذیر نیست. لذا ما فقط می توانیم از احتمال انجام یک کنش فردی یا اجتماعی سخن بگوییم و نه وقوع حتمی آن. پس علیت در علوم اجتماعی احتمالی است.
انسان آزاد است و نه مجبور==> نمی توان رفتار انسان را به طور کامل و دقیق پیش بینی کرد.
آزادی==> عدم جبر ---» عدم پیش بینی پذیری--» علیت احتمالی
اما نظر دیگری نیز می توان طرح ریزی کرد که بر مبنای آن احتمالی بودن علیت در مورد انسان، ناشی از اختیار انسان نیست، بلکه به علت کثرت علل است. در اینجا باید یک گام دیگر هم به عقب رفت و پرسید منظور از جبر و اختیار در مورد انسان چیست؟ جبرگرایی مفهومی است که بسیار جلوی اندیشه علمی در مورد انسان را گرفته است، به طوریکه با برچسب جبرگرایانه بودن یک نظریه، بلافاصله آن نظریه مطرود و خطا اعلام شده است. در واقع، اختیار انسان پارادایمی است که تمامی نظریات خارج از خود را طرد می کند. اما سوال این است که اساسا جبر و اختیار یعنی چه؟
یک معنی از اختیار به معنی فارغ و خارج از علیت بودن انسان است. این معنا اگرچه بسیار رایج است ولی از نظر منطقی و فلسفی مطرود است. نمی توان عمل و حادثه و به طور کلی امری داشت بدون اینکه آن امر علتی داشته باشد. بنابراین تمامی اعمال انسان دارای علت است. در گام دوم، اختیار انسان به معنای آن است که هیچ علت خارجی نمی تواند رفتار و عمل او را به تمامی تعیین کند. انسان با توجه به محرک های بیرونی فرآیندی درونی انجام می دهد و این فرآیند درونی انسان، نحوه عکس العمل او را نسبت به محرک بیرونی تعیین می کند. دو انسان نسبت به یک محرک، می توانند پاسخ های متفاوتی داشته باشند. اما همین فرایند درونی چیزی است که بسیاری را به سوی فارغ از علیت دانستن انسان سوق داده است. سوال در اینجا این است که همین فرآیند درونی ناشی از چیست؟ ماهیت آن چگونه است؟ آیا علت دارد یا خیر؟ اگر علت دارد، علت آن از چه جنسی است؟ دسته ای که آن را فارغ از علیت می دانند، خارج از حوزه بحث ما قرار می گیرند. اجمالا به این بسنده می کنیم که این نظر نیز به علت اینکه به خارج از محدوده علیت می انجامد، نادرست است. بنابراین می رسیم به اینکه فرآیند درونی انسان امری پیچیده ولی علت مند است. بر این اساس، پاسخ انسان به محرک ها علتی دارد که شناسایی آن دشوار است، هم به خاطر کثرت علل و هم به خاطر شکل گیری نو به نوی آن در زمان دریافت محرک. انسان جعبه سیاهی است که ماهیت آن دائما در حال تغییر و نو به نو شدن است و حتی در زمان دریافت محرک نیز دچار تغییر می شود.
بر اساس این نظر، این پیچیدگی و کثرت متغیر ها و تغییر پذیری ماهیت انسانی است که موجب علیت احتمالی می شود و نه ذات غیرجبرگرایانه انسان. البته این واژه نیز با تسامح است، چرا که جبر و اختیار انسانی در اینجا به گونه ای تعریف شد که همراه با همان پیچیدگی است و لا غیر.
پس علیت احتمالی ناشی از علم ناتمام ما به منظومه عللی است که رفتار انسان و اجتماعات انسانی را شکل می دهند و امر ماهیتا متمایزی از سایر علیت ها نیست. به همین سان پدیده هایی که فرض می شود علیت احتمالی دارند نیز ذات متفاوتی از پدیده هایی که گفته می شود علیت قاطع دارند، ندارند. این گزاره، مقدمه ای می شود برای نفی یک نوع تمایزی که میان امور انسانی- اجتماعی و امور فیزیکی گذاشته شده است که به امید خدا در یادداشت های بعدی بررسی می شود.
ارسال کننده:bakhshi تاریخ: 1387.10.01
|
نظرات شما
در مورد این مطلب نظر بدهید.
|
بازديدكنندگان
بازديدكنندگان امروز: 51 بازديدكنندگان ديروز:563 مجموع بازديدها: 860691
كاربران برخط
در حال حاضر 0 كاربر عضو برخط.
کاربر ميهمان خوش آمديد عضوشويد.
|
